Podróżowanie po Europie wchodzi w erę cyfrowej weryfikacji. Unia Europejska finalizuje wdrażanie dwóch zintegrowanych rozwiązań: Entry/Exit System (EES) oraz European Travel Information and Authorisation System (ETIAS). Ich celem jest uszczelnienie granic zewnętrznych strefy Schengen, automatyzacja odpraw oraz skuteczniejsze monitorowanie limitów pobytu krótkoterminowego. Zmiany te dotyczą bezpośrednio milionów podróżnych spoza Wspólnoty, ale wpłyną również na organizację ruchu na lotniskach i przejściach lądowych, z których korzystają obywatele Polski.
Czym są systemy EES i ETIAS oraz dlaczego UE je wprowadza
System EES oraz autoryzacja ETIAS to dwa odrębne, lecz ściśle współpracujące narzędzia informatyczne. EES jest zautomatyzowanym systemem rejestracji wjazdów i wyjazdów na fizycznych granicach zewnętrznych strefy Schengen. Z kolei ETIAS to system przedpodróżnej weryfikacji osób, które nie potrzebują wizy, by wjechać do Europy na krótki pobyt.
Głównym powodem wprowadzenia tych rozwiązań jest modernizacja zarządzania granicami. Dotychczasowe metody opierały się głównie na manualnej kontroli dokumentów, co stwarzało luki w bezpieczeństwie. Nowe procedury mają na celu:
- Precyzyjne rejestrowanie czasu i miejsca przekroczenia granicy przez obywateli państw trzecich.
- Skuteczne wykrywanie osób przekraczających dozwolony czas pobytu (zasada 90 dni w okresie 180-dniowym).
- Identyfikację potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego i zdrowia publicznego przed przybyciem podróżnego na granicę.
- Ograniczenie procederu fałszowania dokumentów tożsamości poprzez zastosowanie danych biometrycznych.
ETIAS 2026 - kogo obejmie nowy obowiązek i jak złożyć wniosek
Wdrożenie systemu ETIAS 2026 wprowadza zupełnie nowy krok w planowaniu podróży do strefy Schengen dla obywateli około 60 państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego. Dotyczy to między innymi podróżnych z Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Ukrainy czy Australii.
ETIAS nie jest wizą, lecz elektronicznym zezwoleniem na podróż, podobnym do amerykańskiego systemu ESTA. Zezwolenie będzie wymagane przy podróżach turystycznych, biznesowych czy tranzytowych trwających do 90 dni.
Procedura uzyskania autoryzacji będzie w pełni cyfrowa:
- Podróżny wypełnia formularz online na oficjalnej platformie internetowej lub w aplikacji mobilnej przed wyjazdem.
- We wniosku należy podać dane osobowe, informacje o dokumencie podróży, planowanym kraju pierwszego wjazdu oraz odpowiedzieć na pytania dotyczące przeszłości kryminalnej i wcześniejszych podróży.
- Wniosek wiąże się z uiszczeniem opłaty administracyjnej, z której zwolnione będą osoby poniżej 18. i powyżej 70. roku życia.
- Większość zgłoszeń ma być przetwarzana automatycznie w ciągu kilku minut od złożenia opłaty. W nielicznych przypadkach wymagających ręcznej weryfikacji proces może potrwać do kilkunastu dni.
- Wydane zezwolenie będzie ważne przez 3 lata lub do momentu wygaśnięcia paszportu powiązanego z wnioskiem.
Brak ważnego zezwolenia uniemożliwi wejście na pokład samolotu, promu czy autokaru zmierzającego do strefy Schengen.
System EES w praktyce - koniec stemplowania paszportów na granicach
Jedną z najbardziej widocznych zmian na granicach zewnętrznych strefy Schengen będzie całkowite odejście od tradycyjnych, tuszowych pieczątek w paszportach. Zastąpi je system EES.
Przekraczanie granicy przez obywateli państw trzecich będzie opierać się na punktach samoobsługowych (kioskach biometrycznych) lub dedykowanych stanowiskach straży granicznej:
- Podczas pierwszej podróży po uruchomieniu systemu podróżny zarejestruje swoje dane biometryczne: cyfrowy odcisk palców oraz fotografię twarzy.
- System zapisze dokładną datę, godzinę i miejsce każdego wjazdu oraz wyjazdu.
- Informacje o odmowach wjazdu będą natychmiast rejestrowane w centralnej bazie i dostępne dla wszystkich służb granicznych w strefie Schengen.
- Przy kolejnych przekroczeniach granicy weryfikacja będzie szybsza, oparta na porównaniu wizerunku twarzy lub odcisków palców z zapisanym profilem cyfrowym.
Automatyzacja eliminuje konieczność ręcznego liczenia dni spędzonych w strefie przez funkcjonariuszy. System samodzielnie zasygnalizuje przekroczenie dopuszczalnego limitu pobytu.
Co zmiany oznaczają dla polskich podróżnych i ich bliskich spoza UE
Obywatele Polski, podobnie jak wszyscy inni obywatele Unii Europejskiej, zachowują pełną swobodę przemieszczania się. Polacy nie muszą składać wniosków w systemie ETIAS ani nie podlegają procedurom rejestracji biometrycznej w EES podczas powrotu do kraju z państw trzecich.
Nowe regulacje wpłyną jednak na praktyczną stronę podróżowania:
- Czasy odpraw na lotniskach i przejściach lądowych mogą ulec wydłużeniu, zwłaszcza w początkowej fazie działania systemu EES, gdy wielu pasażerów spoza UE będzie po raz pierwszy rejestrować swoje dane biometryczne.
- Polacy podróżujący z członkami rodziny, którzy nie posiadają obywatelstwa unijnego, muszą dopilnować, aby ich bliscy uzyskali odpowiednie zezwolenia i przeszli rejestrację biometryczną.
- Na granicach nastąpi wyraźniejszy podział potoków pasażerskich na bramkach granicznych, oddzielający obywateli UE od obywateli państw trzecich podlegających pełnej procedurze EES.
Przygotowanie się do nadchodzących procedur pozwoli uniknąć opóźnień i problemów formalnych podczas podróży międzynarodowych w kolejnych latach.
